Bhagavad Gita Chapter 4

इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥

I taught this imperishable yoga to Vivasvan (sun-god); Vivasvan taught it to Manu; and Manu told it to Ikshvaku.…

एवं परम्पराप्राप्तम् इमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥

Through this successive tradition, the royal sages knew this yoga. But by the great passage of time, this yoga was lost …

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः । भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥

That very same ancient yoga is now declared by Me to you today; for you are My devotee and friend — and this is the supr…

अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥

Your birth is recent; the birth of Vivasvan was long ago. How am I to understand that You taught this in the beginning?…

बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥

Many of My births have passed, and yours too, O Arjuna. I know them all; you do not know them, O scorcher of foes.…

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥

Though I am unborn, though My Self is imperishable, though I am the Lord of all beings — by presiding over My own nature…

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥

Whenever dharma declines and adharma rises, O Bharata — then I project Myself forth.…

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥

For the protection of the good, for the destruction of the wicked, for the firm establishment of dharma — I come into be…

जन्म कर्म च मे दिव्यम् एवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥

One who knows thus, in truth, My divine birth and action — on leaving the body, that one is not reborn; they come to Me,…

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥

Freed from attachment, fear, and anger, absorbed in Me, taking refuge in Me — many have been purified by the austerity o…

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥

As they approach Me, so I reward them. In all ways, humans follow My path, O Partha.…

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः । क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥

Those who desire the fruits of their actions worship the gods here; for in the human world, success born of action comes…

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः । तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥

The fourfold order was created by Me according to the division of guna (quality) and karma (action/work). Though I am it…

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥

Actions do not taint Me; I have no longing for the fruits of actions. One who knows Me thus is not bound by actions.…

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥

Knowing this, action was performed even by the ancient seekers of liberation. Therefore, do perform action as the ancien…

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः । तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥

What is action and what is inaction? Even the wise are confused about this. I shall declare to you what action is — know…

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥

The nature of action must be understood; the nature of forbidden action must be understood; and the nature of inaction m…

कर्मण्यकर्म यः पश्येद् अकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

One who sees inaction in action, and action in inaction — that one is wise among humans, that one is a yogi, that one ha…

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः । ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥

One whose every undertaking is free from desire and intention (sankalpa) — whose karma has been burned in the fire of kn…

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥

Having abandoned attachment to the fruits of action, always content, independent — though engaged in action, that one do…

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥

Without longing, with mind and self controlled, having given up all possessiveness — performing action with only the bod…

यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः । समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥

Content with whatever comes by chance (without seeking), beyond the pairs of opposites, without envy, equal in success a…

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥

For one free from attachment, liberated, with mind steadied in knowledge, acting for yajna (sacrifice/the divine purpose…

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविः ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥

The offering instrument is Brahman, the oblation is Brahman, offered by Brahman in the fire of Brahman — Brahman alone i…

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥

Some yogis perform worship of the gods as yajna; others offer yajna as yajna itself into the fire of Brahman.…

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति । शब्दादीन्विषयानन्ये इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥

Some offer the senses (hearing and others) into the fires of restraint; others offer the sense-objects (sound and others…

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥

Others offer all actions of the senses and all actions of the vital breath (prana) into the fire of the yoga of self-res…

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥

Some perform the yajna of material offering, some the yajna of austerity, some the yajna of yoga; and others — ascetics …

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥

Some offer the prana (outgoing breath) into the apana (incoming breath), and others the apana into the prana — having re…

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति । सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥

Others, with regulated food intake, offer the vital breaths into vital breaths. All of these are knowers of yajna, their…

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥

Those who eat the amrita (nectar) of the remnants of yajna go to the eternal Brahman. This world is not even for the one…

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजान्विद्धि तान्सर्वान् एवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥

Thus many forms of yajna are spread out in the mouth of Brahman (the Vedas). Know them all to be born of action — knowin…

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज् ज्ञानयज्ञः परन्तप । सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥

The yajna of knowledge is superior to the yajna of material offerings, O scorcher of foes. All action in its entirety, O…

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥

Know that by prostrating yourself, by sincere inquiry, and by service — the wise who have seen the truth will teach you …

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहम् एवं यास्यसि पाण्डव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥

Knowing which, O Pandava, you shall not fall again into delusion like this; by it you shall see all beings without excep…

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः । सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥

Even if you are the most sinful of all sinners, you shall cross all wickedness by the boat of knowledge alone.…

यथैधांसि समिद्धोऽग्निः भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥

Just as a blazing fire reduces firewood to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge reduce all karma to ashes.…

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥

There is indeed nothing as purifying as knowledge in this world. One who is perfected in yoga, in time, finds it within …

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिम् अचिरेणाधिगच्छति ॥

The one with shraddha (faith) attains knowledge — the one devoted to it, with senses controlled. Having attained knowled…

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥

The ignorant, the faithless, and the doubting self perish. For the doubting self, there is neither this world, nor the n…

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥

One who has renounced action through yoga, whose doubts are cut asunder by knowledge, who is established in the Self — a…

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽत्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगम् आतिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥

Therefore, with the sword of Self-knowledge, cut asunder this doubt born of ignorance that dwells in your heart. Take re…